Sölukerfi á sjávarafurðum ein helsta auðlind Íslendinga

Markaðssetning í sjávarútvegi mikilvægt framlag til þróunaraðstoðar

10.11.2004

IMG_1170

Málþing ÞSSÍ um þróunaraðstoð í sjávarútvegi nóv 2004

Markaðssetning á sviði sjávarútvegs gæti verið eitt helsta framlag Íslendinga til uppbyggingar í þróunarríkjum að mati Ágústs Einarssonar prófessors í hagfræði við Háskóla Íslands. Þetta kom fram í erindi sem hann flutti á málþingi um þróunaraðstoð Íslendinga í veiðum og sjávarútvegi sem haldið var á Grand hótel Reykjavík, miðvikudaginn 10. nóvember. Jónas Haralz hagfræðingur sagði í sínu erindi að hann teldi að varanlegur árangur hefði ekki náðst í stórum verkefnum í fiskveiðum og sjávarútvegi sem fjölþjóðlegar stofnanir hefðu haft umsjón með í þremur samstarfslöndum Þróunarsamvinnustofnunar Íslands (ÞSSÍ). Hins vegar hefðu umrædd verkefni skilað tímabundnum árangri sem einkum fælist í menntun heimamanna.

Sjö erindi voru flutt á málþinginu, sem um 60 manns sóttu. Tilgangur þess var að meta hvaða lærdóm mætti draga af þátttöku Íslendinga í verkefnum í sjávarútvegi hingað til og hvernig unnt væri að taka mið af þeirri þróun sem hefur orðið á alþjóðavettvangi og hér innanlands á undanförunum árum og áratugum. Einnig var stefnt að því að athuga hvort og þá með hvaða hætti íslenskar stofnanir og fyrirtæki gætu tekið þátt í þróunarsamvinnu.

Í erindi sínu fjallaði Ágúst Einarsson um sérstöðu Íslands í sjávarútvegi, hver hún væri og hvernig hún gæti nýst í þróunaraðstoð. Benti Ágúst á að alþjóðleg verslun með sjávarfang hefði fimmfaldast í heiminum á sl. 15 árum og væri aukningin einkum í þróunarlöndunum. Vakti hann athygli á því að önnur Norðurlönd veittu tvisvar til fimm sinnum meira fé en Ísland til þróunaraðstoðar sem hlutfall af landsframleiðslu. Taldi hann nauðsynlegt að finna leiðir til að auka þátt Íslands í þróunarsamstarfi og sagðist hann álíta að eitt helsta tækifæri Íslendinga gæti legið í markaðssetningu á sviði sjávarútvegs og fullyrti hann að sölukerfi Íslendinga á sjávarafurðum væri ein helsta auðlind landsins. Sagði hann að mikil þekking hefði safnast upp hérlendis og að fólk gerði sér almennt ekki grein fyrir því hversu verðmæt hún væri. Ágúst setti fram átta tillögur um hvernig sérstaða í sjávarútvegi gæti nýst í þróunaraðstoð.  

Skoða erindi Ágústs Einarssonar

Skoða kynningu Ágústs Einarssonar (power point)

Jónas Haralz lagði mat á verkefnum ÞSSÍ tengdum sjávarútvegi í erindi sínu og velti upp þeirri spurningu hvað unnt væri að læra af fortíðinni. Bar hann saman þrjú stór verkefni sem unnið hefur verið að í jafnmörgum löndun í samvinnu við alþjóðastofnanir annars vegar og verkefni sem ÞSSÍ hefur unnið að í Namibíu hins vegar. Jónas vék fyrst að þremur stórum verkefnum á Grænhöfðaeyjum, Malaví og Mósambík sem öll áttu það sammerkt að vera heildarverkefni og marghliða sem alþjóðastofnanir hefðu haft yfirumsjón með og ÞSSÍ kom að. Var það niðurstaða hans að ekki hefði náðst sá árangur sem stefnt var að, ekki hefði tekist að byggja upp stofnanir með viðunandi hætti í þessum löndum. Nefndi hann verkefni í Namibíu þessu til samanburðar og sagði að þar hefði niðurstaðan hins vegar orðið mun jákvæðari.  

Ástæður þess að ekki hefði tekist vel til í fyrra tilfellinu taldi Jónas vera að alþjóðastofnanirnar hefðu ekki ráðið við það leiðbeiningarhlutverk sem þau höfðu tekið að sér, þróunarlöndin sjálf hefðu ekki verið í stakk búin til að taka við aðstoðinni og veikleiki hefði verið í stjórnarfari þeirra. Að auki hefðu fiskveiðar í þessum löndum verið frumstæðar og mörg vandamál komið upp sem urðu til þess að tefja þróunarferlið. Jónas sagði að aðstæður í Namibíu hefðu verið með allt öðrum hætti og því hefði tekist mun betur til þar. Í Namibíu hefðu verið stundaðar úthafsveiðar þegar farið var að veita þróunaraðstoð og stjórnarfar verið með öðrum hætti. Taldi Jónas þetta forsendu þess að tekist hefði vel upp í þróunaraðstoð við landið sem nú ræki heilbrigðan sjávarútveg sem væri vel stjórnað.  

Í niðurstöðu sagði Jónas að þrátt fyrir allt hefði framlag ÞSSÍ verið til fyrirmyndar og að stofnun hefði staðið sig vel, eins og fram kæmi í úttektarskýrslum um verkefni hennar. Í ljósi reynslunnar væri því skynsamlegt að ÞSSÍ héldi sig einkum við skýrt afmörkuð verkefni, eins og stofnunin gerði nú, m.a. í uppbyggingu menntunarmála í sjávarútvegi og gæðamálum, en einnig lagði hann til að ÞSSÍ tæki fyrir staðbundin verkefni (pilot projects).

Eftir að framsögumenn höfðu lokið máli sínu var fundarmönnum skipt upp í fimm vinnuhópa til að fjalla um þema málþingsins. Veltu menn fyrir sér fimm spurningum: 1. hvað unnt væri að læra af reynslunn varðandi stefnumörkun til framtíðar; 2. hverjar eru forsendur samstarfs við stofnanir um mótun og framkvæmd verkefna; 3. hverjar eru forsendur samstarfs við einkageirann um mótun og framkvæmd verkefna; 4. hvernig eigi að byggja upp tækni, getu, færni og þekkingu í samstarfslöndunum; 5. með hvaða hætti geta Íslendingar tekið þátt í stórum verkefnum með mörgum samstarfsþjóðum.

Sighvatur Björgvinsson framkvæmdastjóri ÞSSÍ benti á í lok málþings að á næstu árum yrðu framlög til þróunaraðstoðar aukin umtalsvert. Sagði hann mikilvægt að leitað yrði svara við því hvernig þeim fjármunum yrði ráðstafað með sem skynsamlegustum hætti. Kvaðst hann vongóður um að gott samstarf myndi takast á milli ÞSSÍ annars vegar og annarra ríkisisstofnana sem og aðila í einkageiranum hins vegar svo unnt væri að ná þeim markmiðum í þróunaraðstoð Íslendinga sem stefnt væri að.