Fréttatilkynning: Hungurvofa yfir Malaví

24.9.2002

Þórdís Sigurðardóttir

Fyrstu þrjá mánuði þessa árs skapaðist neyðarástand í Malaví vegna almenns matvælaskorts í landinu. Allt bendir til að sagan muni endurtaka sig í lok ársins og inn í það næsta og þá jafnvel af enn meiri þunga en áður. Þegar er farið að bera töluvert á fæðuskorti.

Meginástæður fyrir þessu eru nokkar en innbyrðis tengdar og endurspegla þróun síðustu ára í Malaví. Fyrst ber að nefna almenna fátækt sem gerir það að verkum að fólk hefur ekki upp á neitt að hlaupa þegar áföll verða. Þá eru Malavar að mestu háðir aðeins einni framleiðslutegund. Jarðir eru í flestum tilvikum undir einn hektari að stærð og framleiðsluhættir lítt tæknivæddir, en um 80% fæðuframleiðslunnar kemur frá þessum jörðum. Undanfarin 10 ár hefur ekki verið næg framleiðsla í landinu til að mæta fæðuþörfinni. Loks má nefna að heilsufarsástand þjóðarinnar er mjög bágborið, m.a. vegna alnæmisfaraldurs, berkla og ýmissa fátæktartengdra sjúkdóma. Lífslíkur eru undir 40 árum og hafa verið að lækka allan síðasta áratug. Fólk hefur því litla mótstöðu þegar harðnar á dalnum.

En það eru líka aðrar og meira sértækar ástæður fyrir því að ástandið hefur verið mun verra í ár en mörg undanfarin ár. Veðrið var duttlungafullt á síðasta regntímabili sem er frá október til mars/apríl. Á því tímabili rækta bændur uppstöðufæðu landsmanna sem er maís. Duttlungar veðurfarsins birtust í flóðum á sumum svæðum landsins en of litlu regni á öðrum svæðum. Uppskeran vorið 2002 var ekki nema 1,7 milljónir tonna á móti 2,5 milljónum tonna árið áður.

Önnur ástæða maísskortsins er sú að malavísk stjórnvöld seldu varabirgðir sínar úr landi um áramótin 2000-2001 til að greiða til baka lán. Endurnýjun varabirgða hófst ekki fyrr en seint á árinu 2001 og gekk mjög hægt. Þegar í ljós kom að uppskera ársins 2002 var óvenju léleg voru einfaldlega ekki til nægar birgðir í landinu til að koma til móts við uppskerubrestinn.

Þá ber að nefna að um árabil tíðkuðust niðurgreiðslur á áburði fyrir malavíska smábændur og stjórnvöld stjórnuðu verðlagningu á maís. Um miðjan síðasta áratug þegar Malaví endurskipulagði framleiðslukerfi sitt til samræmis við hið alþjóðlega markaðshagkerfi var þessum niðurgreiðslum hætt og verð á maís var sett undir markaðslögmál. Seinnihluta síðasta árs gerðist það að verðlagning á maís ríflega þrjúhundruðfaldaðist en þá var komið í ljós hve léleg uppskera ársins hafði verið og hve litlar varabirgðir voru til í landinu.

Niðurstaða þessa alls er sú að flestir smábændur hafa ekki lengur efni á að kaupa áburð eða annað sem þarf til ræktunarinnar og framleiðsla þeirra sjálfra dugar ekki alla mánuði ársins. Þeir hafa því ekki maís til að selja en verða að kaupa hann á uppsprengdu verði að minnsta kosti hluta úr ári. Þar sem mjög erfitt er fyrir fólk til sveita að fá vinnu sem gefur af sér peninga hefur myndast vítahringur aukins kostnaðar og minnkandi afraksturs fyrir stóran hluta landsmanna.

Á næsta uppskerutímabili munu væntanlega enn færri smábændur en áður geta keypt áburð eða maís til neyslu og við það bætist að margir þeirra freistuðust til að byrja að borða af síðustu uppskeru of snemma og jafnvel að setja útsæðið sitt í pottinn til þess að lifa af fyrstu mánuði ársins. Margir munu því eiga í erfiðleikum með að sá í akrana.

Nú þegar eru farnar að berast matvælasendingar inn í Malaví og alþjóðastofnanir hafa hafist handa við skipulagningu á frekari aðstoð. Að mati Sameinuðu þjóðanna sem bera yfirábyrgð á þessum aðgerðum munu yfir þrjár milljónir manna þarfnast matvælaaðstoðar í Malaví á komandi mánuðum.