"Áhrifin eru augljós - mæðrahúsið bjargar lífi kvenna og barna"

5.9.2007

„Mæðrahúsið hér í þorpinu hefur fyrst og fremst leitt til þess að konum og kornabörnum sem deyja hefur fækkað í héraðinu. Við höfum náð til mun fleiri þungaðra kvenna úti í strjálbýlum svæðum Camoapa eftir að mæðrahúsið opnaði og það hefur haft mikil áhrif á heilsu kvenna,” segir Jose Salvador Guzmán læknir og aðstoðarframkvæmdastjóri heilsugæslunnar í Camoapa.

Þróunarsamvinnustofnun Íslands fjármagnaði byggingu mæðrahússins í Camoapa í Nicaragua og opnaði húsið formlega í maí. Mæðrahúsið í Camoapa er eitt af þeim 56 mæðrahúsum sem eru starfrækt í landinu og ÞSSÍ hefur tekið þátt í byggingu eða endurbyggingu fimm mæðrahúsa á árinu.

Mæðrahúsin eru ætluð óléttum konum úr strjálbýli sem hafa ekki beinan aðgang að heilbrigðisþjónustu. Konurnar eru velkomnar í mæðrahúsið undir lok meðgöngu og þar hafa þær aðgengi að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Fæðingin sjálf á sér svo stað á nálægri heilbrigðisstofnun og þær dvelja aftur í mæðrahúsinu eftir fæðingu á meðan þær eru jafna sig. Þjónusta mæðrahússins er með öllu ókeypis.

Barnungar mæður

Í Camoapa hefur starfssemi mæðrahússins gengið framar vonum. 72 konur hafa dvalið í húsinu því sem af er árinu og það vakti athygli starfsfólks ÞSSÍ að þar af voru 15 stúlkur á aldrinum 13–18 ára, en þunganir meðal barna- og unglingsstúlkna eru algengar á þessum slóðum. Á meðan starfsmenn ÞSSÍ voru á vettvangi í Camoapa dvöldu tvær barnshafandi stúlkur í húsinu, önnur 15 ára og hin 17 ára. Önnur hafði heyrt um kosti mæðrahússins í útvarpinu og heilsugæslustöðin ráðlagði hinni að fara í húsið. Þær létu vel af dvölinni og sögðu í feimni sinni og hlédrægni að það væri mikið lán fyrir þær að vera í öruggum höndum og geta beðið rólegar fram að fæðingu barnsins.

Mæðrahúsið í Camoapa er rekið af Rauða Krossinum og samkvæmt señor Guadalupe Calero framkvæmdastjóra hússins var þörfin fyrir þjónustu af þessu tagi verulega rík í sveitarfélaginu. Hann segir húsið í Camoapa hafa verið fullt nánast upp á dag eftir að það opnaði og stundum hafi meira að segja dvalið allt að tíu konur í þeim átta plássum sem til staðar eru. „Það að húsið sé nú þegar orðið of lítið eru í raun jákvæðar fréttir og segir okkur að við séum að gera góða hluti. Engin verkefni eru fullkomin, það er alltaf eitthvað sem hægt er að klaga yfir en að mínu mati hefur reksturinn á mæðrahúsinu ekki verið neitt annað en jákvæður,” segir Guadalupe.

Guadalupe – fimmtugur hugsjónamaður

Guadalupe er fimmtugur hugsjónamaður sem tók þátt í stofnun Rauða Krossins í Camoapa fyrir um aldarfjórðungi. Hann starfaði fyrst með ungliðahreyfingunni og hefur gegnt ýmiss konar trúnaðarstörfum innan samtakanna. Fyrir ári varð hann síðan framkvæmdastjóri. Guadalupe setur hug og hjarta í verkefni Rauða Krossins og mæðrahúsið er þar efst á blaði: „Fólki finnst oft skrýtið að sjá karlmann stýra mæðrahúsi sem snýr eingöngu að konum en fyrir mér skiptir það höfuðmáli að geta orðið að liði. Ég er sjálfur fátækur og veit hvað það er að þurfa að hafa fyrir lífinu. Það að reka mæðrahúsið með góðum árangri er eitt af mínum markmiðum í lífinu. Karl eða kona, það skiptir ekki máli, ég hef skilning á þessum konum,” segir Guadalupe.

Læknapóstar til sveita

Guzmán læknir segir frá því að úti í sveitum Camoapa séu fimm svokallaðir læknapóstar með lækni á vakt og að eftir opnun mæðrahússins sé mun auðveldara að ná til þungaðra kvenna úti í sveit sem eru í hættu því nú geti læknarnir á læknapóstunum greint konurnar og sent þær áfram í mæðrahúsið. „Áður var engin haldbær lausn fyrir þungaðar konurnar nema fara aftur heim og eiga barnið heima hjá sér fjarri allri faglegrar þjónustu. Það segir sig sjálft að því fylgir mikil hætta. Við höfum nú betri tök á aðstæðum. Á árinu hafa til dæmis 19 konur dvalið í húsinu sem þurftu að fara í keisaraskurð sem annars hefði ekki verið í boði hefðu þær ekki komið í húsið. Áhættan minnkar til muna með faglegri aðstoð og það er það sem skiptir máli. Þessar konur eiga ekki peninga fyrir því að gista á hóteli á meðan þær bíða eftir því að fæða barn sitt í heiminn á sem öruggastan hátt. Þær hefðu aldrei komið í bæinn nema vegna mæðrahússins sem býður þær velkomnar,” segir Guzmán læknir.

Guzmán segir frá því þegar hann vann fyrr á árinu sem læknir á einum læknapósti úti í sveit. Til hans kom þunguð kona sem átti von á sínu tólfta barni en hún býr dagleið frá bænum ef farið er fótgangandi, með bíl og á kanó. Konan, sem var 45 ára, var með meðgöngueitrun á háu stigi og var í mikilli hættu á að fá krampa og deyja. Guzmán tókst að sannfæra bæði konuna og eiginmanninn um að konan skyldi fara í mæðrahúsið og fá aðhlynningu og eiga barnið á heilsugæslustöðinni. „Já, það var erfitt að sannfæra hana en ennþá erfiðara að sannfæra eiginmanninn. Konan hafði aldrei farið langt frá heimaslóðum og átti erfitt með að hugsa sér að fara frá öllum hinum börnunum. En það tókst og konan ferðaðist hingað með bíl og á bát og var strax metin af kvensjúkdómalækni og fékk þá meðhöndlun sem þurfti. Það bjargaði lífi hennar. Ég veit svo fyrir víst að eftir að hafa fengið fræðslu um getnað og varnir í mæðrahúsinu reynir umrædd kona að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir þrettándu þungunina. Mæðrahúsið hefur því einnig gildi fræðslu og upplýsinga á þessu sviði. Af hræðslu við manninn sinn vildi konan ekki fara í ófrjósemisaðgerð og það að maðurinn fari í slíka aðgerð er ekki inni í myndinni, það vegur að karlmennsku hans,” segir Guzmán.

Ómetanleg aðstoð frá Íslandi

Mæðrahúsin eru byggð í samstarfi við heilbrigðisyfirvöld og segir Guadalupe einstaklega góða samvinnu yfirvalda, Íslands og fólksins í þorpinu hafa skipt sköpum í því hversu vel hafi gengið. Hann lofar framlag Íslands til verksins. „Það er sama hvað ég legg hart að mér, það verða að vera til peningar til að geta unnið þetta starf og aðstoð Íslands er ómetanleg.” Guadalupe segir jafnframt brosandi að Ísland sé orðið vel þekkt meðal fólksins í þorpinu. „Ég er sífellt að útskýra það að Ísland sé ekki það sama og Finnland og þótt þið séuð lítið land hafið þið haft mikil áhrif á líf okkar hér og fólkið er ykkur afar þakklátt.”

Útvarpið áhrifamikið

Að sögn Guadalupe er það ekki sjálfsagt mál að starfsemi mæðrahússins gangi svona vel sem raun ber vitni. Hann hefur lagt mikið í að auglýsa starfsemi mæðrahússins en það gerir hann í gegnum útvarpið í sveitarfélaginu. Upplýsingar og áróður í útvarpi virkar vel að hans mati þar sem hver einn og einasti íbúi eigi útvarp og sé með eyrað límt við tækið, og gildi þá einu hversu fátækur hann er eða búi í afskekktustu sveitum héraðsins án vatns og rafmagns. „Það er nauðsynlegt að vera með áróður um mæðrahúsin því vissulega ríkir mikil karlremba hér í samfélaginu og það er langt frá því að vera sjálfsagt fyrir konurnar að fá að fara langan veg frá fjölskyldunni og dvelja hér. Fólkið tekur mark á því sem fram kemur í útvarpinu og ég finn að auk þess sem konurnar sjálfar frétta af mæðrahúsinu í gegnum útvarpið að þá eru eiginmennirnir einnig mun jákvæðari í garð þess að leyfa konum sínum að koma hingað. Ég hef sannfært margan eiginmanninn að koma með konuna sína hingað og útskýri fyrir þeim að annars eigi hún á hættu að deyja. Eftir að hafa heyrt tilkynningarnar í útvarpinu og svo í mér persónulega hafa þeir langflestir þegið þjónustuna. Til gamans má svo geta að í útvarpinu hljóma reglulega tilkynningar um þær konur sem eru við það að fæða og þá er fjölskylda hennar vinsamlegast beðin um að leggja af stað úr sveitinni og koma í húsið og aðstoða konuna aftur til síns heima,” segir Guadalupe brosandi. Þá segir hann prestinn í þorpskirkjunni tala vel um húsið í messu og minna kirkjugesti reglulega á mikilvægi þess að konur njóti öruggrar þjónustu á meðgöngu. „Besta auglýsingin er samt konurnar sjálfar. Konurnar hafa sagt mér að aðstaðan hér og þjónustan hafi komið þeim á óvart. Þær hjálpast að við að elda og þrífa og hér er heimilislegt andrúmsloft. Þeim líður vel og það spyrst út.”

Fleiri börn lifa

Auk þess sem öryggi mæðra hefur batnað til muna og heilsa kvenna sé almennt betur borgið eftir að mæðrahúsið opnaði, fullyrðir Guzmán læknir að í kjölfarið hafi ungbarnadauði einnig lækkað um 30–40% í héraðinu. „Það eru bein og augljós áhrif þarna á milli,” segir hann en bendir á að erfitt sé að festa reiður á nákvæmar tölur þar sem skráning síðustu ára hafi verið ónákvæm. „Að fjölga fæðingum með aðstoð fagaðila er markmið yfirvalda í Níkaragva og það hefur tekist með mæðrahúsakerfinu. Hér í Camoapa eru áhrifin augljós, mæðrahúsið bjargar bæði lífi kvenna og barna,” segir Guzmán að lokum.

Grein og myndir frá Erlu Sigurlaugu Sigurðardóttur starfsnema ÞSSÍ í Níkaragva.