Íslenska friðargæslan

Friður, öryggi og þróun

Vefur Íslensku friðargæslunnar er á stjórnarráðsvefnum.

Friður, öryggi og þróun eru nátengd. Friðvænlegt umhverfi er forsenda langtíma uppbyggingar og efnahagslegrar framþróunar. Að sama skapi getur veikt stjórnarfar, stöðnun og óvissa í fátækum ríkjum verið uppspretta ófriðar. Stríðsátök og óstöðugleiki getur haft áhrif langt út fyrir landamæri hlutaðeigandi ríkja, t.d. með aukinni útbreiðslu sjúkdóma, skipulagðir glæpa- og hryðjuverkastarfsemi, fólksflutningum og straumi flóttafólks.

Framlag Íslands til friðaruppbyggingar er mikilvægur liður í alþjóðasamstarfi Íslands og grundvallarþáttur í störfum innan Sameinuðu þjóðunum. Auk fjárframlaga til alþjóðlegrar friðargæslu SÞ  felst þátttaka Íslands í friðargæsluverkefnum í störfum sérfræðinga á vettvangi. Á síðustu árum hefur áhersla á mikilvægi borgaralegra endurreisnarstarfa í stríðshrjáðum löndum farið vaxandi í alþjóðastarfi, sem fellur vel að getu Íslands til þátttöku á þessum vettvangi.

Friðargæslustörf Íslands felast í störfum útsendra sérfræðinga á vegum alþjóðastofnana. Áhersla er lögð á aðstoð við þá sem minna mega sín s.s. flóttamenn og börn, auk áherslu á neyðaraðstoð, samhæfingu endurreisnarstarfs og stjórnarfar við framkvæmd ályktana Öryggisráðs SÞ um konur, frið og öryggi.

Íslensk stjórnvöld hafa einnig á undanförnum árum sent fjölda fólks til starfa við kosningaeftirlit. Í störfum Íslensku friðargæslunnar er lögð mikil áhersla á jafna kynjaskiptingu í hópi sérfræðinga sem starfa erlendis.

Íslenska friðargæslan hefur formlega starfað síðan 10. september 2001. Þátttaka Íslands í friðargæslu hófst þó nokkuð fyrr, þegar tveir íslenskir lögreglumenn fóru til starfa á vegum Sameinuðu þjóðanna árin 1950-1951.

Friðargæsluliðar sem starfa á vegum Íslensku friðargæslunnar eru borgaralegir sérfræðingar á ýmsum sviðum. Enginn þeirra ber vopn.

Hinn 5. apríl 2007 gengu í gildi lög um Íslensku friðargæsluna og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu. Í lögunum um Íslensku friðargæsluna er m.a. kveðið á um, að utanríkisráðuneytinu sé heimilt að taka þátt í alþjóðlegri friðargæslu og senda borgaralega sérfræðinga til starfa við friðargæsluverkefni, en til þeirra heyra m. a. verkefni, sem lúta að því að tryggja stöðugleika á átakasvæðum, stuðla að uppbyggingu stjórnmála- og efnahagslífs í þeim tilgangi að koma á varanlegum friði, stuðla að uppbyggingu innviða samfélags að loknum ófriði, og fyrirbyggjandi verkefni, sem miða að því að hindra, að ófriður brjótist út.

Íslenska friðargæslan starfar á þremur megin svæðum en þau eru Afghanistan, Afríka, og Mið-Austurlönd. Gerð hefur verið yfirlitsskýrsla um þátttöku Íslands í starfi ISAF í Afganistan, 2002-2014.

Úr skýrslu utanríkisráðherra 2017:

Á sl. ári voru 20 einstaklingar í verkefnum á vegum Íslensku friðargæslunnar (ÍF), þar af 12 konur og átta karlar. Auk þess hafði ÍF umsjón með sex einstaklingum sem voru í verkefnum sem fjármögnuð voru af sérstöku varnarmálaframlagi, en þar af voru þrjár konur og þrír karlar. Alls voru níu einstaklingar í verkefnum fyrir Atlantshafsbandalagið (NATO) á tímabilinu. Tvær stöður eru mannaðar í aðgerð alþjóðasamfélagsins Einarður stuðningur (e. Resolute Support) í Afganistan. Þrír sérfræðingar frá Landhelgisgæslunni tóku þátt í þjálfunarverkefni NATO í Jórdaníu. Þá mannar ÍF stöðu jafnréttisfulltrúa í höfuðstöðvum NATO og stöðu upplýsingafulltrúa hjá tengslaskrifstofu NATO í Tíblisi í Georgíu.

Verkefni ÍF árið 2016 voru mislöng og var bæði um að ræða nokkurra vikna skammtímastörf og sérfræðinga sem voru á vettvangi allt árið. Þrír einstaklingar störfuðu á vegum Matvælaaðstoðar SÞ (World Food Programme, WFP) í Afríku, þar af tveir jafnréttisfulltrúar. Þrír sérfræðingar voru við störf hjá Flóttamannaaðstoð Palestínumanna (UN Relief and Works Agency for Palestinian Refugees, UNRWA) undanfarið ár, tveir í Amman og einn í Jerúsalem. Auk þess var sérfræðingur við störf hjá UNICEF og einn hjá UN Women. Tveir sérfræðingar unnu verkefni í hlutastarfi á Íslandi á vegum friðargæsludeildar SÞ. Árið 2016 sendi ÍF alls sjö einstaklinga í kosningaeftirlit í Georgíu, Kasakstan, Mongólíu og Montenegró á vegum Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu (ÖSE).

Alþjóðlegt námskeið var haldið á Íslandi í samstarfi við Samhæfingarskrifstofu aðgerða SÞ í mannúðarmálum (UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, OCHA) eins og undanfarin ár. Alls sóttu 16 einstaklingar frá ýmsum löndum námskeiðið, þar á meðal fjórir Íslendingar. Sérfræðingar OCHA héldu einnig utan um grunnnámskeið ÍF en þar var einnig leitað til íslenskra sérfræðinga, Rauða krossins og landsnefndar UN Women í kennslu. Alls sóttu 18 einstaklingar af viðbragðslista ÍF námskeiðið. Það var haldið í annað sinn en þar er lögð áhersla á að byggja upp grunnþekkingu þeirra sem skráðir eru á viðbragðslista ÍF á mannúðarkerfi Sameinuðu þjóðanna. Námskeiðið byggir á stöðlum Stand-by Partnership Program (SBPP) SÞ sem er samvinna um viðbragðslista SÞ og útsendingaraðila á borð við ÍF. Aukin áhersla hefur verið lögð á samstarf af þessu tagi en ÍF er með rammasamninga við OCHA, UNICEF og WFP um útsendingu sérfræðinga í gegnum SBPP. Þá veitir UN Women á Íslandi fræðslu til allra útsendra sérfræðinga á vegum ÍF um jafnréttismál og framkvæmd ályktunar öryggisráðs SÞ nr. 1325. Aukin áhersla hefur verið lögð á öryggismál og sérfræðingar hafa m.a. verið sendir á sérstök öryggisnámskeið í Bretlandi.

Skrifstofa Íslensku friðargæslunnar

Rauðarárstíg 27, 4. hæð, 150 ReykjavíkA

Auðbjörg Halldórsdóttir, forstöðumaður, audbjorg.halldorsdottir@utn.stjr.is  s: 545-7426

Snorri Matthíasson, sérfræðingur, snorri.matthiasson@utn.stjr.is, s. 545-7323

Lilja Jónsdóttir, stjórnarráðsfulltrúi, liljaj@mfa.is s: 545-8981