Malaví

Almennt

Malaví er land á stærð við Ísland í suðausturhluta Afríku og telst lítið land á afrískan mælikvarða, eða um 120 þúsund ferkílómetrar að stærð. Landið er eitt það þéttbýlasta í Afríku með um 13 milljónir íbúa og jafnframt meðal fátækustu landa í heimi. Fjölbreytt náttúra einkennir landið, með hásléttum og gróðursælu láglendi. Landið er þéttbýlt en frjósamt og mikill meirihluti landsmanna lifir af landbúnaði; te-, kaffi-, gúmmí-, og tóbaksrækt til útflutnings, en maís, kassavarót, hrísgrjón og kartöflur eru helstu matvælategundirnar sem ræktaðar eru til neyslu innanlands.

Malavívatn er þriðja stærsta vatnið í Afríku og þekur um fimmtung af flatarmáli landsins. Vatnið er 585 km að lengd og 100 km að breidd þar sem það er breiðast. Vatnið gegnir mikilvægu hlutverki fyrir þá sem við það búa og hafa afkomu af því, en mestallur fiskur sem veiddur er í Malavívatni fer til manneldis innanlands, en nokkrar tegundir skrautfiska eru veiddar til útflutnings.

Malaví er landlukt sem þýðir að landið hefur ekki aðgang að úthafshöfnum og hamlar það samgöngum við umheiminn. Sú staðreynd hefur áhrif á efnahagslífið því erfitt er að koma vörum á markað og flytja inn vörur frá öðrum heimshlutum.

Malaví skiptist í þrjá stjórnsýsluhluta, norður-, mið- og suðurhluta, og hefur hver og einn sín sérkenni. Höfuðborg landsins heitir Lilongwe og þar búa tæplega 500 þúsund manns. Borgin er í miðhluta landsins og eru allar helstu stjórnsýslustofnanir þar. Borgin Blantyre er í suðurhlutanum og er svipuð af stærð með ríflega 500 þúsund íbúa. Hún er miðstöð verslunar og viðskipta.

Saga

Malaví þýðir „land eldanna“ en þjóðsagan segir að þegar hópur fólks kom til Malaví fyrir 50 til 60 þúsund árum sá það elda í fjarska og kallaði því landið Maraví eða Malaví eins og það heitir í dag. Á seinni hluta 15. aldar stofnaði hópur fólks sem kallaðist maravar konungsveldi sem varði í fjórar aldir. Þessum hópi tilheyrðu meðal annars etnískir hópar sem kalla sig chewa og tumbuka.

Snemma á 19. öld fluttist á svæðið fólk úr öðrum etnískum hópum. Frá suðri kom fólk af ngoni hópnum. Yao var annar fjölmennur hópur sem kom bæði að norðan og sunnan og voru margir úr þeim hópi fulltrúar fyrir arabíska þrælasölumenn sem bjuggu á Sansibar. Margt fólk var tekið og selt í þrælkun sérstaklega á árunum 1790-1860 og hafði þetta slæm áhrif á þróun svæðisins. Chewa, tumbuka, ngoni og yao eru stærstu etnísku hóparnir í Malaví samtímans.

Nýlendukapphlaup Evrópuþjóða í Afríku var í algleymingi á síðustu áratugum 19. aldar. Nokkuð var um evrópska ævintýramenn á svæðinu sem flestir voru breskir. Til að tryggja hagsmuni sína gerðu Bretar landið að verndarsvæði sínu árið 1891 og að nýlendu undir heitinu Nyasaland árið 1907. Landsmenn kunnu yfirráðum Breta illa.

Árið 1953 gekk Nyasaland í ríkjasamband með Norður-Ródesíu (nú Sambía) og Suður-Ródesíu (nú Simbabve). Andstaðan við Breta óx á næstu áratugum og baráttumenn fyrir sjálfstæði landsins stofnuðu með sér samtök árið 1944. Áratug seinna fékk Malaví sjálfstæði.

Stjórnmál

Hastings Banda varð leiðtogi samtakanna um sjálfstæði landsins og varð fyrsti forseti ríkisins og ríkti í 30 ár. Fyrri hluta valdatímabils hans stækkaði hagkerfið og stöðugleiki ríkti í landinu. Stöðugleikinn var þó ekki án fórna. Banda var einræðisherra sem stjórnaði Malövum með harðri hendi og þeir sem sýndu andstöðu voru fangelsaðir, sendir í útlegð eða jafnvel myrtir. Hann bannaði alla stjórnmálaflokka aðra en sinn eigin og árið 1971 skipaði hann sjálfan sig forseta fyrir lífstíð.

Í lok níunda áratugarins fór að myndast þrýstingur á stjórn Banda um að skapa skilyrði fyrir frjálsan markað og lýðræðislegra stjórnarfar. Þrýstingurinn kom bæði innan- og utanlands frá. Dropinn sem fyllti mælinn var þegar erlend ríki skáru á alla fjárhagsaðstoð aðra en þá sem sneri að neyðarhjálp þar til umbótum yrði komið á. Almenningur fékk loks að kjósa milli fjölflokkakerfis og einræðis og Banda varð að fara frá völdum í kjölfar úrslita kosninganna.

Fyrstu lýðræðislegu kosningarnar voru haldnar árið 1994 og bar Sameinaða lýðræðisfylkingin (United Democratic Front), flokkur Bakili Mulizi, sem varð forseti í kjölfarið, sigur úr bítum. Nýja ríkisstjórnin boðaði einkavæðingu og baráttu við fátækt. Mannréttindi og lýðræðisleg gildi voru einnig ofarlega á baugi á stefnuskránni. Vinsældir nýju stjórnarinnar fóru þó að dala þegar ljóst varð að breytingar til batnaðar tækju lengri tíma en upphaflega var boðað. Muluzi náði engu að síður endurkjöri í kosningum árið 1999.

Árið 2004 voru þriðju fjölflokkakosningarnar haldnar í Malaví og vann þá Sameinaða lýðræðisfylkingin enn á ný. Í broddi fylkingar ásamt Muluzi, fráfarandi forseta, var nýr maður, Bingu wa Mutharika. Forsetakosningar voru samhliða þingkosningunum og bar Mutharika sigur úr bítum. Snemma árs 2005 klauf hann sig úr Sameinuðu lýðræðisfylkingunni og stofnaði nýjan flokk að nafni Lýðræðislegi framfaraflokkurinn (Democratic Progressive Party, DPP). Ósætti hefur verið milli flokkanna á þingi og margvíslegar ásakanir flogið á milli. Hafa verður í huga að Malaví er ungt lýðræði og fjölflokkakerfi frá 1994 þarf tíma til að festa sig í sessi.

Alþjóðasamskipti og þróunarsamvinna

Alþjóðastofnanir og vestræn ríki veita landinu öflugan stuðning og fær ríkissjóður landsins um 40% tekna sinna með þróunaraðstoð. Þær fjölþjóðlegu stofnanir sem veita mest til landsins eru Alþjóðabankinn, Evrópusambandið og Afríski þróunarbankinn. Einstök ríki sem stærstu framlögin koma frá eru Bretland, Bandaríkin og Noregur og þar af eru framlögin frá Bretlandi langhæst. Fleiri lönd og stofnanir eru starfandi í landinu, þar á meðal Þróunarsamvinnustofnun Íslands, og er það almennt stefna þeirra að vinna saman að markmiðum sem stjórnvöld Malaví hafa sett sér. Í stefnumörkun Malaví um að draga úr fátækt er lögð áhersla á aukinn hagvöxt, bætta grunngerð og velferðarkerfið. Einnig er stefnt að því að auka erlendar fjárfestingar í landinu, styrkja einkageirann með því að auðvelda fólki að stofna eigin fyrirtæki og síðast en ekki síst að auka menntun, draga úr kynbundnum launamun og bæta stjórnarfar almennt.

Samskipti Íslands og Malaví

ÞSSÍ hefur umsjón með tvíhliða þróunarsamvinnuverkefnum milli Íslands og Malaví. Flest verkefni ÞSSÍ í Malaví eru í Mangochi héraði. Verkefni ÞSSÍ eru á sviði heilbrigðismála, menntunar, fiskimála og vatns- og hreinlætisverkefna. Auk þess styður ÞSSÍ fjárhagslega við sjúkrahús í höfuðborginni Lilongwe og styður við verkefni sem snýr að konum sem hafa orðið fyrir heimilisofbeldi.

Þróunarsamvinna ÞSSÍ og malavíska ríkisins hófst árið 1989 og af verkefnum ÞSSÍ fær Malaví stærstan hluta aðstoðarinnar eða 27% af fjárveitingu ársins 2007.

Samantekt úr tveimur skýrslum UNICEF um stöðu barna og ungmenna í Malaví 2007-2008

• Mannfjöldi: 13 milljónir (UNDP, 2007/08)
• Höfuðborg: Lilongwe
• Stærð landsins: 118,484 ferkílómetrar
• Helstu tungumál: Enska, Chichewa (bæði opinber)
• Helstu trúarbrögð: Kristni, Islam
• Lífslíkur: 46 ár (karlar), 46,7 ár (konur) (UNDP, 2007/08)
• Læsi (15 ára og eldri): 64,1% (UNDP, 2007/08)
• HDI: 164 (UNDP 2007/08)
• Gjaldmiðill: 1 Malaví kwacha (MK) = 100 tambala
• Helstu útflutningsafurðir: Tóbak, te, sykur, bómull
• VLF á mann (PPP): 546 Bandaríkjadalir (EIU, 2008)
• Landslén: .mw
• Landsnúmer: +265

Ýmsar upplýsingar um Malaví - tenglar:

• Velkomin til Malaví - hagnýtar upplýsingar fyrir þá sem eru á leið til landsins (PDF skjal)
• Almennar upplýsingar um Malaví á Wikipediu (á íslensku)
• Almennar og tölulegar upplýsingar um Malaví - Worldfactbook
• Listi yfir tungumál í Malaví
• University of Malawi
• Stefán Jón Hafstein - heimasíða
• Meistararitgerð Jo Tore Berg: We are on Development
• Frásögn af ferð kennara Mýrarhúsaskóla til Malaví 10.-20. apríl 2008
• Greinargerð um kosningarnar í maí 2009
• Ýmis myndbönd frá Malaví (Stefán Jón Hafstein, 2009)

 

Fréttatenglar:

• Dagblaðið The Daily Times

• Dagblaðið Nation

• Fréttaþjónustan Nyasa Times

• Fréttaveitan All Africa - Malawi

• Fréttaveitan News Now - Malawi

• Afrol News - Malawi