Vatns- og hreinlætisverkefni í Mangochi héraði

SKOÐA MYNDASYRPU

Heiti verkefnis – svið:

Vatns- og hreinlætisverkefni í Traditional Authority Nankuma (TA Nankumba) í Mangochi héraði 2006-2010 – heilbrigðismál.

Samningur og samstarfsaðilar:

Samningur er á milli Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og ríkisstjórnar Malaví.

Samstarfsaðilar eru ráðamenn Monkey Bay svæðis, fulltrúar frá ráðuneytum heilbrigðismála, vatns og áveitukerfa og jafnréttismála, yfirvöld Mangochi héraðs á sviðum heilbrigðis- og vatnsmála auk íbúanna sjálfra.

Lýsing og markmið:

Meginmarkmið verkefnisins er að stuðla að bættri heilsu og heilbrigði íbúa Mangochi héraðs og þar með bættum hagi íbúa. Sjúkdómar hamla því að fólk geti sótt vinnu og börn geti sótt skóla. Sjúkdómar sem orsakast af óhreinu drykkjarvatni og óhreinlæti eru algengir líkt og niðurgangur og kólera, en reglulega hafa brotist út kólerufaraldrar og hafa allt að 33.000 manns smitast og 100 manns látist á ári hverju í TA Nankumba (sem er ein níu hefðbundinna sýslan í Mangochi héraði). Óhreint og mengað drykkjarvatn og illa frá gengin salerni laða einnig að skordýr eins og moskító flugur sem eykur stórlega hættu á malaríusmiti. Unnið er náið með stjórnvöldum með það að markmiði að aðstoða þau við að ná þúsaldarmarkmiðum landsins um þróun og eigin markmiðum um efnahagslegan vöxt og þróun.

Leitast er við að bæta aðgang að hreinu drykkjarvatni, auka meðvitund íbúa um gildi hreinlætis og útbúa salernisaðstæður í þorpunum. Megináhersla er lögð á það í verkefninu að bæta hreinlæti meðal markhópsins, bæta úr hreinlætisaðstöðu og bæta aðgengi að neysluhæfu vatni. Þetta verður gert með því að koma á vatns- og hreinlætiskerfum sem verða sett upp ef óskað er eftir því og gegn því að umbylting vatns- og hreinlætismála verði með þátttöku grasrótarinnar. Ekki síst þátttöku kvenna sem sjá að mestu um að flytja vatn og meðhöndla. Því er lögð rík áhersla á þátttöku þeirra í verkefninu. Með virkri þátttöku íbúanna sjálfra er reynt að tryggja sjálfbærni verkefnisins, þ.e. að þekkingin haldist á meðal heimamanna löngu eftir brotthvarf ÞSSÍ af svæðinu. Taka skal fram að ÞSSÍ leggur ríka áherslu á að frumkvæði og óskir um vatnsból komi frá íbúunum sjálfum og að skýrt sé að eignarhaldið er þeirra og þar með ábyrgð á viðhaldi vatnsbóla, rekstri og öryggi. Í því skyni leggja íbúarnir sjálfir til takmarkað fé, efni og vinnuafl til að byggja vatnsból og vistvæn salerni.  Af sömu ástæðu leggur ríkisstjórn Malaví einnig fjármagn til verkefnisins. Stefnt er að því að byggja 300 brunna (vatn á litlu dýpi), bora 100 borholur, endurbæta 50 vatnsból (brunnar og borholur) og byggja 28,000 vistvæn salerni á verkefnistímanum.

Framvinda:

Í mars 2007 var undirritaður samningur milli ÞSSÍ og ríkisstjórnar Malaví og hófst verkefnið stuttu síðar. Verkefnið nær til heilbrigðissvæðis Monkey Bay (TA Nankumba), á Nankumba-skaganum, en þar eru 98 þorp með 21.300 heimilum og íbúafjölda um 109.000 manns. Á árinu 2007 voru boraðar 30 borholur, 37 brunnar grafnir og komið upp ríflega 3 þúsund vistænum klósettum. Á árinu 2008 er stefnt að því að grafa fyrir 150 brunnum, bora 30 borholur og byggja 8 þúsund vistvæn salerni.

Úr ársskýrslu 2009:

Verkefnið er komið vel á veg með að útvega meirihluta íbúa TA Nankumba á Nankumba-skaga í Mangochi-héraði aðgang að tæru og neysluhæfu vatni. Um 110 þúsund manns byggja svæðið og stefnt er að því að nær allir íbúar hafi aðgang að vatnsbólum innan 500 metra frá heimilum sínum í árslok 2010. TA Nankumba liggur að Malavívatni og ástæða þess að ráðist var í verkefnið árið 2006 í samstarfi við heimamenn var sú að sjúkdómar tengdir bágu hreinlæti og menguðu vatni, eins og kólera og niðurgangur, voru afar tíðir á svæðinu og kostuðu mörg mannslíf. Þessu olli víðtækur skortur á aðgengi að vatnsbólum með hreinu vatni sem er víðtækt vandamál í sunnanverðri Afríku sem og annars staðar um þróunarlönd, sér í lagi í afskekktum byggðum.

Verkefnið er hvort tveggja í senn fræðslu- og heilsuverkefni og byggir á hámarksþátttöku heimamanna. Ekki er ráðist í gerð vatnsbóla við þorp fyrr en þorpsbúar hafa komið á laggirnar vatnsbólanefndum og lýst yfir vilja til þátttöku. Fræðsluátakið snýst um meðhöndlun vatns, viðhald brunna en fyrst og fremst um nauðsyn bættra hreinlætisvenja til að sporna við sjúkdómum. Heimamenn leggja sitt af mörkum til uppbyggingar vatnsbóla, þ.m.t efni og vinnu. Þessari aðferðafræði um eftirspurn og hámarksþátttöku íbúanna sjálfra er ætlað að innræta heimamönnum að eignarhaldið á vatnsbólum er þeirra og sömuleiðis ábyrgðin á viðhaldi brunna og meðferð vatns. Þáttur hreinlætis er gríðarlega mikilvægur og vandasamur því að átak í hreinlætismálum krefst hugarfarsbyltingar – breytinga á hefðum og venjum. Stöðug fræðsla og skoðanaskipti meðal íbúa eru því lykilatriði. Verkefnið leggur til efnis til byggingar eða endurbóta á lokuðum, yfirbyggðum kömrum en að öðru leyti sjá íbúarnir sjálfir um framkvæmdir og uppbyggingu almennrar hreinlætisaðstöðu, þ.á m. bað- og handþvottaaðstöðu. Þess vegna er það svo að ekkert vatnsból er afhent íbúum til eignar fyrr en fulltryggt er að mikill meirihluti þorpsbúa hefur komið sér upp sómasamlegri hreinlætisaðstöðu.

Í lok árs 2009 hafði verið komið upp tæplega 300 vatnsbólum (grunnum brunnum og borholum) á vegum verkefnisins og gert við um 40 eldri, óvirkar borholur á svæðinu til viðbótar. Allt bendir því til þess að markmið verkefnisins um 450 virk vatnsból til handa ríflega 20 þúsund heimilum náist fyrir árslok 2010. Þá hefur á grundvelli verkefnisins mikið verið lagt af mörkum til endurbóta á salernisaðstöðu og almennri hreinlætisaðstöðu hjá um 10 þúsund heimilum í lok árs 2009 og markmiðið er að það takist að bæta hreinlætisaðstöðu sem flestra heimila á svæðinu þar sem úrbóta er þörf fyrir lok verkefnistímans. Tölur sýna að dregið hefur verulega úr tíðni kóleru og niðurgangs í TA Nankumba á verkefnistímanum. Helsta keppikeflið nú á lokastigum verkefnisins er að tryggja, í náinni samvinnu við heimamenn, að sú þróun haldist til frambúðar.

 Áætluð verklok:

Desember 2010 með mögulega framlengingu til 2015 enda þörf á hreinu, drykkjarhæfu, vatni gríðarlega mikil á svæðinu eins og víðast hvar í sunnanverðri Afríku.